Expres een dosis nepnieuws, en daarop een snelle injectie met corrigerende informatie. Zo’n ‘inenting’ zou mensen minder vatbaar maken voor desinformatie, aldus de voorstanders van de prebunk. De hele bevolking zou zo ‘immuun’ zijn te maken voor schadelijke complottheorieën en misleidende geruchten. In werkelijkheid is de prebunk bij lange na niet zo effectief.

Stel dat desinformatie een ziekteverwekker is die genadeloos om zich heen grijpt. Dan is voorkomen beter dan genezen, aldus Ursula von der Leyen vorig jaar tijdens het Copenhagen Democracy Summit. De Europese commissievoorzitter houdt een uitvoerige speech over het gevaar van buitenlandse inmenging en informatiemanipulatie voor de Europese democratie. Daar valt volgens haar niet tegenop te debunken. ‘Als je informatiemanipulatie ziet als een virus, dan is debunking de behandeling van een infectie die al grip op je heeft gekregen. Het is veel beter om je in te enten, zodat het lichaam afweer opbouwt. Dat is de benadering van prebunking.’

Von der Leyen is niet de eerste die nepnieuws omschrijft als een gevaarlijk virus dat zich verspreidt via menselijk contact. Al vier jaar eerder waarschuwde de directeur-generaal van de WHO dat er niet alleen een gevecht plaatsvindt tegen een pandemie, maar ook tegen een ‘infodemie’. Dat is geen toeval. Beiden lieten zich inspireren door het onderzoek van de Nederlander Sander van der Linden, sociaal psycholoog en hoogleraar aan de universiteit van Cambridge. Zijn prebunk-methode, ook wel de ‘inentingsmethode’ tegen desinformatie genoemd, belooft gehele of gedeeltelijke immuniteit tegen de gevaren van nepnieuws en zelfs, op den duur, groepsimmuniteit.

Het principe in een notendop: door nieuwsconsumenten te confronteren met kleine doses nepnieuws en een weerlegging ervan, raken ze bestand tegen schadelijke onzin en misleiding in het nieuws- en berichtenlandschap. Grote partijen als WhatsApp, Jigsaw (Google), You-Tube, de NAVO, de Europese Commissie en de WHO klopten bij de prebunk-experts aan voor advies.

Toch zijn niet alle desinformatiewetenschappers even enthousiast over de aanpak. De inentingsmethode zou minder effectief zijn dan de voorstanders suggereren en bovendien schadelijke neveneffecten kunnen hebben. Wat houdt dat prebunken in en snijdt de kritiek hout? Is de prebunk toe aan een debunk?

Lees het hele artikel gratis op de website van Skepter